|
|
Ông Nguyễn Văn Thanh phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Viet Nam C4IR. |
Việt Nam đã đưa công nghệ lượng tử vào danh mục công nghệ chiến lược, trong bối cảnh các quốc gia tăng tốc xây dựng năng lực tính toán, nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới. Tuy nhiên, nếu thiếu hạ tầng nghiên cứu, nhân lực chuyên môn và cơ chế kết nối doanh nghiệp với các trường đại học, Việt Nam có nguy cơ chậm chân trong cuộc đua hệ sinh thái lượng tử toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, các đại biểu đã cùng thảo luận về các vấn đề tại hội thảo khoa học “Phát triển hệ sinh thái công nghệ lượng tử tại TP.HCM", diễn ra ngày 9/10 tại Trường Đại học Quốc gia - TP.HCM.
PGS.TS. Trần Lê Quan, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG-HCM, cho rằng công nghệ lượng tử là một trong những lĩnh vực được Nhà nước ưu tiên đầu tư. Tuy nhiên, trong khi một số hạt nhân nghiên cứu đã hình thành ở phía Bắc, khu vực phía Nam vẫn cần đẩy nhanh quá trình phát triển năng lực.
Nếu chậm trễ, Việt Nam có nguy cơ bỏ lỡ cơ hội trong một lĩnh vực công nghệ có tính chiến lược dài hạn. Theo ông, TP.HCM cần xác định mô hình hệ sinh thái phù hợp, cách đào tạo và thu hút nhân lực, thứ tự ưu tiên đầu tư hạ tầng cũng như cơ chế phối hợp giữa các bên.
Cùng quan điểm, Thượng tướng, GS. TS. Nguyễn Văn Thành, Nguyên Thứ trưởng Bộ Công an, Chuyên gia tư vấn cấp cao Hội đồng Lý luận Trung ương, cho rằng hệ sinh thái lượng tử không thể hình thành một cách đơn lẻ.
Chính quyền cần tạo lập môi trường và cơ chế hỗ trợ, viện trường đảm nhiệm nghiên cứu và đào tạo, trong khi doanh nghiệp đóng vai trò đưa công nghệ vào ứng dụng thực tế. Trên thế giới, nhiều quốc gia cũng đang tìm giải pháp chuyển năng lực khoa học thành lợi thế công nghiệp, thay vì chỉ dừng lại ở nghiên cứu trong phòng thí nghiệm.
Học cách xây dựng hệ sinh thái từ Pháp
Tại hội thảo, ông Nicolas Proust, Phó chủ tịch phụ trách Chiến lược và Phát triển doanh nghiệp của công ty điện toán lượng tử PASQAL (Pháp), cho rằng Việt Nam có thể tham khảo quá trình hình thành hệ sinh thái AI.
Theo ông, những quốc gia và doanh nghiệp sớm tiếp cận hạ tầng tính toán, tập trung nhân lực và nghiên cứu có điều kiện phát triển các nền tảng công nghệ, từ đó mở rộng sang những ứng dụng chuyên biệt. Công nghệ lượng tử có thể đi theo một lộ trình tương tự.
Từ góc nhìn này, ông đề xuất TP.HCM xây dựng hệ sinh thái dựa trên sự kết hợp giữa AI, tính toán hiệu năng cao (HPC) và điện toán lượng tử. Thành phố không nhất thiết phải chờ đến khi có thể tự phát triển một hệ thống lượng tử hoàn chỉnh mới bắt đầu.
 |
| Các đại biểu tại phiên chia sẻ của ông Nicolas Proust. Ảnh: Viet Nam C4IR. |
Thay vào đó, bước đi ban đầu có thể là tạo quyền tiếp cận bộ xử lý lượng tử (QPU) dùng chung cho các nhà nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Hạ tầng này được kết nối với nguồn lực HPC và AI hiện có, tạo điều kiện để các nhóm nghiên cứu thử nghiệm thuật toán và phát triển phần mềm.
Sau đó, TP.HCM có thể mở rộng năng lực nội địa thông qua đào tạo nhân lực, phát triển tài sản trí tuệ và hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ. Mục tiêu cuối cùng là hình thành các ứng dụng theo ngành trong những lĩnh vực như vật liệu, năng lượng, logistics, tài chính, dược phẩm và sản xuất.
Dù vậy, việc tiếp cận QPU mới chỉ tạo điều kiện nghiên cứu và thử nghiệm. Khả năng tạo ra lợi thế so với máy tính truyền thống vẫn cần được đánh giá theo từng bài toán cụ thể.
Israel kết nối viện trường với doanh nghiệp
Đề xuất của PASQAL nhấn mạnh việc tiếp cận hạ tầng và từng bước phát triển năng lực nội địa. Trong khi đó, kinh nghiệm từ Israel nói đến cơ chế tổ chức nghiên cứu và chia sẻ nguồn lực.
Tại hội thảo, Ronit Eshel, Trưởng phòng hạ tầng công nghệ thuộc Cơ quan Đổi mới sáng tạo Israel (IIA), trình bày về chương trình lượng tử của nước này. Bà giới thiệu Israel xác định khoa học và công nghệ lượng tử là lĩnh vực chiến lược dài hạn, cần sự phối hợp giữa giới học thuật, công nghiệp và các đối tác quốc tế.
Một mô hình đáng chú ý là chương trình liên minh nghiên cứu ứng dụng. Trong đó, viện trường đóng góp chuyên môn khoa học, doanh nghiệp tham gia phát triển và tích hợp công nghệ, còn các bên phối hợp chia sẻ tri thức và năng lực nghiên cứu.
 |
| Phiên chia sẻ của bà Ronit Eshel tại hội thảo. Ảnh: Nhật Tường. |
Israel cũng chú trọng hạ tầng nghiên cứu dùng chung. Tháng 7/2026, IIA công bố chương trình phát triển hạ tầng nghiên cứu và phát triển điện toán lượng tử quốc gia. Giải pháp hướng đến cho phép giới nghiên cứu và doanh nghiệp tiếp cận nhiều công nghệ xử lý lượng tử, thử nghiệm và so sánh các nền tảng khác nhau.
Kinh nghiệm này cho thấy đầu tư vào lượng tử không chỉ là bài toán mua sắm thiết bị. Một hệ sinh thái cần có cơ chế giúp doanh nghiệp tham gia từ sớm, xác định nhu cầu công nghiệp và phối hợp với nhà khoa học để phát triển những công nghệ có tiềm năng thương mại hóa.
Tuy nhiên, mô hình của Israel không thể được sao chép nguyên trạng. Việt Nam cần xác định quy mô hỗ trợ, năng lực nghiên cứu sẵn có và cơ chế phối hợp phù hợp với điều kiện trong nước.
Từ các kinh nghiệm được chia sẻ, TP.HCM đứng trước bài toán lựa chọn thứ tự ưu tiên. Thành phố có thể tận dụng năng lực AI, đội ngũ nhân lực kỹ thuật và hệ thống đại học hiện có để tạo nền tảng ban đầu, đồng thời xác định những lĩnh vực doanh nghiệp trong nước có nhu cầu nghiên cứu.
Những nhà khoa học tiên phong
"Những nhà khoa học tiên phong" là một cuốn sách thú vị về lịch sử của những phát minh nổi tiếng. Để có được những đóng góp vĩ đại cho nhân loại, các nhà khoa học nổi tiếng đã làm việc với lòng say mê và tinh thần học hỏi không ngừng.
