Bill Gates: AI sẽ gây ra thảm họa kinh tế

Nhà sáng lập Microsoft bày tỏ lo ngại đối với tốc độ phát triển của AI. Ảnh: Semafor.

Tỷ phú Bill Gates nhận định thế giới cần lập tức bật chế độ báo động trước AI. Trả lời phỏng vấn Semafor, nhà sáng lập Microsoft cho rằng những bước tiến công nghệ hiện nay đang diễn ra với tốc độ vượt tầm kiểm soát, đe dọa trực tiếp đến sự ổn định chung của toàn xã hội.

Ông nhấn mạnh AI đã chính thức vượt ngưỡng an toàn trong nhiều lĩnh vực then chốt. Những nguy cơ này đang xâm nhập sâu vào môi trường công sở và làm thay đổi bản chất các tương tác cơ bản giữa con người với nhau.

Khủng hoảng lao động

Cảnh báo mới này đánh dấu bước chuyển biến lớn so với góc nhìn của ông cách đây 3 năm. Vào thời điểm đó, Bill Gates từng nhận định rằng sự gián đoạn việc làm do AI gây ra sẽ nằm trong tầm kiểm soát. Ông từng tin công nghệ này chủ yếu giúp con người gia tăng hiệu suất làm việc.

Tuy nhiên, hiện ông cảnh báo AI có thể gây thảm họa kinh tế. Việc công nghệ này bùng nổ quá nhanh trong khi chính phủ phản ứng chậm trễ sẽ khiến làn sóng mất việc diễn ra nghiêm trọng. Tỷ phú cũng kinh ngạc trước thái độ im lặng từ giới lãnh đạo công nghệ lẫn chính trị.

“Tôi cảm thấy bàng hoàng khi mình lại là một trong những người đầu tiên phải thốt lên rằng điều này thật điên rồ”, Bill Gates bộc bạch.

Một trong những mối bận tâm lớn nhất của Bill Gates là phản ứng tiêu cực từ xã hội khi làn làn sóng mất việc làm bùng nổ. Sự phẫn nộ của công chúng có thể khiến cộng đồng quay lưng hoàn toàn với AI. Điều đó sẽ làm triệt tiêu các tiềm năng to lớn của công nghệ này trong việc cải thiện y tế và khoa học.

Bên cạnh đó, ông còn cảnh báo AI làm gia tăng nguy cơ khủng bố sinh học cao gấp 50 lần so với các đại dịch tự nhiên.

Tỷ phú cảm thấy bất ngờ khi ông là người đầu tiên lên tiếng về sự bành trướng của AI. Ảnh: Bloomberg.

Nhiều lãnh đạo công nghệ cũng đồng tình với mối lo này. Giám đốc AI của Microsoft, Mustafa Suleyman, ủng hộ quan điểm mới của Bill Gates. Trong khi đó, đồng sáng lập Google DeepMind Demis Hassabis đề xuất thành lập cơ quan giám sát để kiểm duyệt các mô hình AI tiên tiến trước khi ra mắt.

Dù vậy, nhóm lạc quan và một số nhà kinh tế học vẫn giữ quan điểm trái ngược. Họ cho rằng mọi cuộc cách mạng công nghệ trong lịch sử dù gây xáo trộn lao động ban đầu nhưng sau cùng đều tạo ra nhiều việc làm mới.

Ông Brad Smith, Chủ tịch Microsoft, nhận định AI sẽ thay thế một số công việc nhưng cũng mở ra các nhu cầu mới cho thị trường.

Trả lời quan điểm này, Bill Gates giải thích rằng mối nguy lớn nhất của AI không nằm ở tốc độ mà ở quy mô tác động. Hầu như không có ngành nghề nào đứng ngoài ảnh hưởng. Trong phần lớn lĩnh vực, con người sẽ sớm trở nên yếu thế hơn hẳn so với máy móc.

Nghiên cứu của Quỹ tài trợ quốc tế (IMF) ước tính AI có thể ảnh hưởng đến 40% việc làm toàn cầu và 60% tại các nền kinh tế phát triển. Tại Mỹ, nghiên cứu từ Đại học Stanford chỉ ra tỷ lệ tuyển dụng nhóm lao động trẻ từ 22-25 tuổi trong các ngành dễ tiếp xúc với AI đã giảm 19%.

Giải pháp

Để ứng phó, Bill Gates cho rằng sự can thiệp từ chính phủ là bắt buộc. Các tổ chức từ thiện hay bản thân các công ty công nghệ không thể tự giải quyết vấn đề.

"Chính phủ có quy mô lớn gấp 20 lần toàn bộ ngành từ thiện, vì vậy nguồn lực từ thiện không thể tự giải quyết vấn đề an sinh xã hội", tỷ phú chia sẻ.

Ông đề xuất chính phủ cần ban hành quy định bảo vệ một số nhóm ngành nghề nhất định, biến chúng thành các công việc “dành riêng cho con người”. Giải pháp tiếp theo là đánh thuế trực tiếp trên lượng điện toán (compute tokens) và việc sử dụng robot.

“Nếu chúng ta quy định một công việc nào đó dành riêng cho con người mà hóa ra lại không cần thiết thì sao?” ông nói. “Các tín hiệu thị trường suy cho cùng cũng chỉ để phục vụ con người.”

Theo tỷ phú, chính sách thuế của Mỹ đang quá ưu ái các tập đoàn AI. Ảnh: Anthropic.

Theo ông, chính sách thuế hiện tại đang ưu đãi cho việc tự động hóa hơn là sử dụng lao động con người. Việc đánh thuế robot sẽ làm thay đổi động lực thay thế con người của các doanh nghiệp.

“Hiện nay, chính sách thuế của chúng ta đang rất ưu ái cho robot, và tôi cho rằng đó là một sai lầm,” ông nói.

Bill Gates bỏ qua lo ngại về sự phản đối từ phe thúc đẩy AI bằng mọi giá. Ông khẳng định bản thân không bị ràng buộc bởi lợi ích tài chính nên có thể thoải mái lên tiếng. Theo ông, thị trường tự do không thể tự động giải quyết mọi hệ lụy từ AI, và đôi khi sự thiếu hiệu quả lại là điều cần thiết trong nền kinh tế.

"Mục tiêu của nhân loại không phải là tối ưu hóa kinh tế bằng mọi giá", tỷ phú khẳng định.