|
|
Ảnh minh họa: Quỳnh Danh. |
Phần đông cao tốc tại Việt Nam lúc này sở hữu quy mô 4 làn xe chạy, tương đương 2 làn cho mỗi chiều kèm làn dừng khẩn cấp liên tục. Tuy nhiên, một số tuyến vẫn chưa bố trí làn dừng khẩn cấp liên tục, vài đoạn tuyến hiếm hoi chỉ có một làn xe mỗi chiều và không kèm theo dải phân cách giữa.
Điều này khiến cho việc áp dụng đồng bộ làn vượt xe, quy định giữ khoảng cách an toàn trên cao tốc còn nhiều bất cập. Các quy định về giữ khoảng cách an toàn trên cao tốc cũng không dễ thực hiện trên các tuyến cao tốc chỉ bố trí một làn xe.
Làn vượt xe phù hợp với cao tốc nào?
Khi Cục CSGT - Bộ Công an đề xuất triển khai làn vượt xe trên cao tốc, nhiều ý kiến băn khoăn cho rằng việc áp dụng đồng bộ là không quá khả thi.
Không nhiều tuyến cao tốc tại Việt Nam được thiết kế với 3 làn xe chạy mỗi chiều. Vài tuyến điển hình đang có quy mô này bao gồm Hà Nội - Hải Phòng và Pháp Vân - Cầu Giẽ.
 |
| Cao tốc Hà Nội - Hải Phòng có thiết kế 3 làn xe mỗi chiều. Ảnh: Mạnh Thắng. |
Trên cao tốc 3 làn xe, việc dành riêng một làn cho mục đích vượt xe được nhiều ý kiến đánh giá là hợp lý, bởi người điều khiển phương tiện có đủ không gian ở 2 làn phía trong, kèm làn dừng khẩn cấp liên tục cho nhu cầu lưu thông bình thường.
Đây là cao tốc lý tưởng và phù hợp với số đông tài xế, vốn có kỹ năng lái xe tốc độ cao khác nhau và tính cách khác nhau. Với những người muốn di chuyển ở tốc độ chậm (vì tải nặng hoặc muốn tiết kiệm nhiên liệu), cần tuân thủ tốc độ tối thiểu trên cao tốc, đồng thời chạy xe ở làn ngoài cùng bên phải, giữ khoảng cách an toàn và hạn chế chuyển làn.
Làn ở giữa sẽ dành cho những tài xế muốn chạy với tốc độ cao hơn, tốt nhất nên chạy ở tốc độ tối đa được phép, giữ khoảng cách an toàn, xi-nhan và sử dụng làn bên trái để vượt xe, đồng thời chú ý giãn cách nếu có xe chạy nhanh hơn muốn vượt sẽ nhập làn từ bên trái. Làn trái lúc này sẽ rất thoáng đãng và luôn có khoảng trống khi các xe muốn vượt nhau.
Cao tốc 2 làn đường, chạy xe thế nào?
Trong khi đó, những tuyến cao tốc quy mô 2 làn xe mỗi chiều, có làn dừng khẩn cấp liên tục hoặc không, nhìn chung khó triển khai làn vượt xe hơn.
Giả định làn vượt xe được áp dụng, phương tiện chỉ còn duy nhất làn trong để chạy, rất khó để dung hòa giữa người muốn đi nhanh và muốn chạy chậm, khiến tốc độ lưu thông bị ảnh hưởng và khó giữ khoảng cách an toàn. Nếu không có làn dừng khẩn cấp, rủi ro hỏng xe trên đường có thể khiến ùn tắc cục bộ nên chỉ có 1 làn xe chạy và dành riêng 1 làn xe để vượt.
 |
| Kỹ năng lái xe tốc độ cao khác nhau khiến đường cao tốc đôi khi không nhanh như nhiều người mong đợi. Ảnh: Phúc Hậu. |
Ngay cả khi sử dụng 2 làn xe chạy như hiện nay, cao tốc với 2 làn đường với xung đột về phong cách lái và kinh nghiệm lái xe cao tốc cũng dễ xảy ra tình trạng xe chạy chậm ở làn trái, 2 xe chạy song song cản trở xe phía sau vượt lên. Ý thức giao thông và kỹ năng lái trên cao tốc vẫn là thứ cần nhắc đến nhiều trên cao tốc với 2 làn xe nếu muốn tăng tốc độ lưu thông và giảm va chạm.
Bên cạnh việc đi đúng tốc độ tối thiểu, di chuyển ở làn bên phải, giữ khoảng cách an toàn và nhường đường cho xe xin vượt, người lái xe trên cao tốc nên rèn luyện thêm kỹ năng lái xe ở tốc độ cao hơn.
Cao tốc 1-2 làn xe, vượt sao cho chuẩn?
Trên thế giới, không phải cao tốc nào cũng có nhiều làn xe chạy, những cao tốc có ít làn không hiếm.
Ở Thụy Điển, thiết kế đường dạng 2+1 tương đối phổ biến. Các tuyến đường dạng này sở hữu quy mô 3 làn xe, với một làn cố định cho mỗi chiều.
 |
| Mô phỏng cách thức vận hành của mô hình đường 2+1 tại Thụy Điển. Ảnh: RoadSense. |
Làn giữa sẽ linh hoạt được sử dụng cho mỗi chiều di chuyển, luân phiên theo từng đoạn vài km. Thiết kế này cho phép ôtô có thể sử dụng làn giữa để vượt, nhưng đồng thời ngăn chặn tình trạng "mượn" làn ngược chiều cho mục đích vượt xe.
Với mô hình đường 2+1 như ở Thụy Điển, tài xế buộc phải chờ đến khu vực an toàn - tức nơi làn giữa được "uốn" về chiều đi của mình - mới được phép vượt xe.
Tại Việt Nam, ngoài một số cao tốc đạt tiêu chuẩn cao với 3 làn xe chạy, nhiều cao tốc vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện.
Đường cao tốc tại Việt Nam hiện được thiết kế tuân thủ QCVN 117:2024/BGTVT, trong đó nội dung Mục 2.1.2 quy định đường bộ cao tốc có quy mô tối thiểu 4 làn xe chạy (2 làn xe cho mỗi chiều), có làn dừng xe khẩn cấp được bố trí liên tục, trừ một số vị trí đặc biệt theo quy định.
Tuy nhiên, TCVN 5729:2012 Đường ôtô cao tốc - Yêu cầu thiết kế đã cho phép phân kỳ đầu tư xây dựng đường cao tốc nếu nguồn vốn hạn chế và lưu lượng xe dự báo ở giai đoạn đầu chưa cao.
Quyết định 5109/QĐ-BGTVT hướng dẫn chi tiết cho nhiều phương án phân kỳ khác nhau, bao gồm bố trí một làn xe mỗi chiều, hay phương án bố trí làn dừng xe khẩn cấp cách quãng.
 |
| Tuyến Yên Bái - Lào Cai bố trí một làn xe chạy mỗi chiều, không có dải phân cách giữa. Ảnh: Hoàng Hà. |
Đây là nguyên nhân một số tuyến cao tốc tại Việt Nam như Cam Lộ - La Sơn, La Sơn - Túy Loan, Hòa Lạc - Hòa Bình, Yên Bái - Lào Cai... ở giai đoạn phân kỳ từng được thiết kế với chỉ một làn xe chạy, không có dải phân cách giữa.
Vài tuyến khác bố trí 2 làn xe mỗi chiều, tuy nhiên không có làn dừng khẩn cấp liên tục mà chỉ bố trí các chỗ dừng khẩn cấp ngắt quãng, cách nhau khoảng 8-10 km theo quy định. Điển hình cho mô hình này là các tuyến cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận, Vĩnh Hảo - Phan Thiết, Mai Sơn - QL 45...
Với các cao tốc một làn xe trong giai đoạn phân kỳ, ôtô di chuyển gần như bắt buộc chạy nối đuôi và không thể vượt xe. Việc vượt xe chỉ được thực hiện tại các đoạn cho phép vượt có mở rộng thêm làn đường vượt, bố trí tại các vị trí cách nhau khoảng 5,6-8 km, tùy đặc điểm thiết kế kỹ thuật từng tuyến.
 |
| Mô tả cách bố trí làn đường vượt trên cao tốc một làn xe giai đoạn phân kỳ. |
Do vậy trên các tuyến cao tốc một làn xe mỗi chiều, ý thức tham gia giao thông cao tốc lại là điều quan trọng nhất. Đối với tài xế muốn đi nhanh, xe sẽ chạy với tốc độ tối đa cho phép nhưng không được vượt ở những nơi cấm vượt, và cần kiên nhẫn chờ tới những đoạn đường cho phép vượt để vượt xe. Những tài xế muốn đi chậm cần đảm bảo tốc độ tối thiểu khi lưu thông, đồng thời chủ động nhường đường và không gây cản trở cho các xe chạy nhanh hơn vượt lên ở những đoạn đường được phép vượt xe.
Vượt xe sao cho đúng trên cao tốc?
Nội dung Điều 14 Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ 2024 nêu rõ, xe xin vượt chỉ được vượt khi không có chướng ngại vật phía trước, không có xe chạy ngược chiều trong đoạn đường định vượt, xe chạy trước không có tín hiệu vượt xe khác, đã có tín hiệu rẽ phải và tránh về bên phải.
Ngoài ra, xe xin vượt phải có báo hiệu nhấp nháy bằng đèn chiếu sáng phía trước hoặc còi, trừ loại xe thô sơ không có đèn chiếu sáng và còi, khi vượt xe phải có tín hiệu báo hướng chuyển, tín hiệu báo hướng chuyển được sử dụng, bảo đảm khoảng cách an toàn với xe phía trước và phía sau trong suốt quá trình vượt xe.
Việc vượt xe trên cao tốc còn một phần nhằm đảm bảo duy trì khoảng cách an toàn với xe phía trước. Cụ thể khi xe phía trước chạy chậm hơn khiến khoảng cách giữa 2 xe bị rút ngắn, tài xế có thể giảm tốc độ phương tiện, hoặc tiến hành chuyển làn, vượt xe và tiếp tục duy trì khoảng cách an toàn.
Theo quy định, tùy vào tốc độ lưu thông, tài xế cần đảm bảo duy trì khoảng cách an toàn với xe phía trước cùng làn. Chẳng hạn khi xe đang chạy trên 60 km/h và không quá 80 km/h, khoảng cách an toàn cần duy trì là 55 m.
 |
| Việc duy trì khoảng cách an toàn có thể bị ảnh hưởng bởi tình trạng "điền vào chỗ trống" của vài tài xế kém ý thức. Ảnh minh họa: Phúc Hậu. |
Điều này đặt ra một vấn đề, liệu một vài tài xế kém ý thức giao thông có thể gây ảnh hưởng ra sao đến việc tuân thủ chung cũng như an toàn giao thông, tốc độ lưu thông toàn tuyến?
Giả định cao tốc chưa bố trí làn vượt xe, phần đông tài xế đang tuân thủ quy định khoảng cách an toàn 55 m và vượt xe, nhập làn đúng luật. Khi này, một tài xế kém ý thức "phát hiện" ra khoảng trống giữa các xe và chen vào, vừa tạo nên tình huống bất ngờ tiềm ẩn rủi ro va chạm, vừa khiến khoảng cách an toàn giữa các xe bị vi phạm.
Dẫu biết lực lượng CSGT có nhiều giải pháp khác nhau để đảm bảo các tình huống dạng này không dẫn đến án phạt oan, việc một vài tài xế kém ý thức, không tuân thủ luật sẽ ảnh hưởng khá nhiều đến tình hình giao thông trên tuyến cao tốc đó.
Khi hạ tầng vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện, ý thức tham gia giao thông của tài xế sẽ đóng vai trò quan trọng giúp cải thiện tốc độ lưu thông, gia tăng an toàn giao thông toàn tuyến. Văn hóa nhường đường cho xe xin vượt, giữ khoảng cách an toàn một cách chủ động để đảm bảo an toàn khi lưu thông ở tốc độ cao, và nâng cao tốc độ lái xe trên cao tốc, đi cùng với sự phát triển của hạ tầng, mới có thể tạo nên những cao tốc thật sự có tốc độ cao và an toàn.
Sách hay đọc trên xe
Chuyên mục Xe gửi tới độc giả những tựa sách hay với nhiều chủ đề hấp dẫn. Trên những chặng hành trình với những chiếc xe, không hiếm khi chúng ta có những khoảnh khắc nghỉ ngơi, thư giãn, và những trang sách là người bạn đồng hành lý thú.
