Việc sử dụng hệ thống VAR tại Ngoại hạng Anh đang phải đối mặt với làn sóng chỉ trích dữ dội sau bàn thắng quyết định đầy tranh cãi của Erling Haaland, giúp Man City đánh bại MU trong trận derby Manchester hôm 13/9.
Sự cố nghiêm trọng đến mức ProRef, cơ quan chịu trách nhiệm quản lý trọng tài tại Anh ngay sau trận đấu phải liên hệ với MU để thừa nhận VAR mắc sai sót khi công nhận bàn thắng của Erling Haaland. Cơ quan phụ trách trọng tài Anh xác định tình huống đáng lẽ phải được đưa ra màn hình bên đường biên để Michael Oliver xem lại.
Không có gì lạ với những chỉ trích về VAR. Chỉ còn chưa đầy 18 tháng nữa là tròn 10 năm kể từ khi công nghệ gây tranh cãi này được triển khai lần đầu tiên tại Anh, và người hâm mộ bóng đá vẫn cảm thấy bối rối như thuở ban đầu.
Sai lầm tai hại từ sự cồng kềnh
Theo báo cáo của BBC Sport, Ngoại hạng Anh mùa giải 2025/2026 có 25 lỗi VAR , tăng đến 18 lỗi so với mùa giải trước đó, theo thống kê của hội đồng phân tích sự cố quan trọng (KMI). Arsenal và Chelsea là những đội hưởng lợi nhiều nhất, lần lượt được hưởng lợi từ 7 và 8 lỗi VAR.
Mỗi năm, đều có những cải tiến mới để tối ưu hóa việc sử dụng VAR. Hệ thống xem lại này giờ được thêm vào công nghệ bắt việt vị bán tự động từ năm 2025.
  |
Hình ảnh cho thấy Erling Haaland không việt vị trong bàn thắng của Man City, nhưng tổ VAR đáng ra phải xem lại tác động của Enzo Fernandez lên Lisandro Martinez. Ảnh: Sky Sports. |
Tuy nhiên, sự bổ sung này bất ngờ lại chính là lỗ hổng nghiêm trọng của ban tổ chức Ngoại hạng Anh.
Theo The Athletic, khác với các giải đấu lớn như World Cup hay Champions League, Ngoại hạng Anh không sử dụng một nhà cung cấp duy nhất cho hệ thống VAR và Công nghệ bắt việt vị bán tự động (SAOT).
Thay vào đó, giải đấu ký hợp đồng với Genius Sports để vận hành SAOT, trong khi Hawk-Eye cung cấp công nghệ goal-line và nhân sự điều khiển video ngồi cạnh trọng tài VAR.
Nhân viên của Genius Sports cũng làm việc tại Trung tâm VAR ở Stockley Park, nhưng lại ngồi ở một căn phòng khác và chỉ giao tiếp với trọng tài VAR qua bộ đàm.
Trong trận derby tại Old Trafford, trọng tài chính Michael Oliver ban đầu đã từ chối bàn thắng của Haaland vì lỗi việt vị. Dù Haaland đứng trên hậu vệ Patrick Dorgu của MU, tiền vệ Enzo Fernandez của Man City đã có tình huống lao vào tranh chấp từ tư thế việt vị.
Tuy nhiên, trọng tài VAR Matt Donohue đã đảo ngược quyết định này. Hệ thống xác định bàn chân của Dorgu giúp Haaland không việt vị, nhưng VAR lại hoàn toàn bỏ qua tác động của Enzo Fernandez khi cầu thủ này lao vào cản tầm nhìn và nhịp di chuyển của trung vệ Lisandro Martinez bên phía MU.
Cựu trọng tài Ngoại hạng Anh Graham Scott mô tả quy trình dùng hai hệ thống này là "cồng kềnh một cách không cần thiết", đặc biệt là trong các tình huống việt vị nhạy cảm đòi hỏi nhiều thời gian.
 |
| Hawk-Eye phụ trách công nghệ xác định bóng qua vạch vôi và cung cấp hệ thống để nhân viên vận hành các góc quay, nhưng Công nghệ bắt việt vị bán tự động (SAOT) lại do một đơn vị khác là Genius Sports vận hành. Ảnh: Genius Sports. |
"Vấn đề của việc có hai hệ thống là bạn bắt đầu kiểm tra tình huống bằng camera thông thường, nhưng khi có phán quyết việt vị, bạn lại phải chuyển sang làm việc với một người khác mà bạn thậm chí không nhìn thấy mặt
Bạn chỉ nghe thấy một giọng nói vô hình qua bộ đàm, rồi phải nhìn vào một màn hình khác chứa lượng dữ liệu khổng lồ cần giải mã ngay lập tức", ông Scott giải thích.
Lạc lõng giữa thế giới bóng đá
Việc duy trì hai nhà cung cấp công nghệ khiến Ngoại hạng Anh trở thành trường hợp cá biệt. Hiện tại, FIFA và UEFA chỉ tin dùng duy nhất hệ thống của Hawk-Eye.
Công nghệ Mắt diều hâu (Hawk Eye) là một loạt camera theo dõi quang học giúp hỗ trợ theo dõi bóng một cách chính xác và thông báo cho trọng tài biết bóng đã đi hết vạch cầu môn hay chưa.
Được phát triển vào năm 2001 bởi các kỹ sư của Roke Manor Research Limited tại Romsey, Anh, Hawk Eye theo dõi quỹ đạo của bóng một cách trực quan và hiển thị bản ghi lại một vài thông số như quỹ đạo của bóng dưới dạng hình ảnh.
Công nghệ của Hawk-Eye sử dụng 7 máy quay cho mỗi khung thành, để theo dõi quỹ đạo bay của bóng. Một khi xác định bóng đã đi qua vạch ngang khung thành, hệ thống sẽ thông báo cho các trọng tài thông qua một thiết bị rung bên cạnh sự hỗ trợ của các trợ lý trọng tài.
Hệ thống này đã sử dụng trong các môn quần vợt và cricket và được FIFA áp dụng trong trận chung kết World Cup 2014 và tại World Cup nữ 2015.
Theo lý thuyết, Hawk-eye sẽ chuẩn đến từng centimet mà mắt người hoặc hình ảnh hiển thị trên truyền hình không thể chỉ rõ.
 |
| Thừa đơn vị vận hành VAR, nhưng quả bóng của Ngoại hạng Anh do Puma sản xuất lại không có chip gắn bên trong như tại World Cup. Ảnh: The Athletic. |
Trong khi đó, tại kỳ World Cup gần nhất, hệ thống SAOT của FIFA đã hoạt động trơn tru với một nhà cung cấp duy nhất. Tất cả cầu thủ đều được quét 3D để tạo ra các bản sao kỹ thuật số chính xác, giúp các quyết định việt vị được đưa ra chỉ trong vài giây.
Trọng tài Graham Scott đánh giá đây là một trải nghiệm rất tích cực, khi phần lớn các quyết định việt vị được đưa ra chỉ trong vài giây.
Đáng nói hơn, trái bóng Puma được sử dụng tại Ngoại hạng Anh mùa 2025/26 cũng không hề được gắn chip cảm biến bên trong.
Công nghệ Connected Ball (bóng kết nối) giúp gửi dữ liệu chạm bóng theo thời gian thực tới phòng VAR để trọng tài ra quyết định nhanh hơn đang được bảo hộ bằng sáng chế bởi Adidas.
Trong khi đó, Puma, hãng đã thay thế Nike làm nhà cung cấp bóng cho Ngoại hạng Anh mùa giải 2025-2026, lại không có công nghệ tương tự.
Điều này khiến Ngoại hạng Anh rơi vào tình trạng "loạn" trước số lượng công nghệ ra quyết định, nhưng lại thiếu công cụ cần thiết để hỗ trợ cho sự chính xác của VAR.
