Việc iPhone mới cháy hàng ở nhiều thị trường trở thành câu chuyện quen thuộc vào mỗi tháng 9. Apple biết rõ điều này nhưng không có nhiều giải pháp.
Chỉ vài phút sau khi Apple mở đặt trước tại Việt Nam tối 12/9, một số phiên bản iPhone 18 Pro Max đã bị đẩy lịch giao sang cuối tháng 9 và đầu tháng 10. Tình trạng tương tự xuất hiện ở nhiều thị trường lớn như Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc. Đặc biệt, mẫu Pro Max, các mức dung lượng phổ biến và những lựa chọn màu mới như đỏ, xanh, cháy hàng kéo dài.
Sau gần 20 năm bán iPhone, Táo khuyết vẫn để cảnh thiếu máy lặp lại mỗi khi sản phẩm mới lên kệ. Việc này lặp lại thường xuyên đến mức khiến nhiều người nghi ngờ Apple cố tình tạo khan hiếm, tạo hiệu ứng truyền thông.
Thực tế, các nghiên cứu chuỗi cung ứng cho thấy nhà sản xuất khó lòng chuẩn bị chính xác nhu cầu cho từng mã sản phẩm, phát hành ở cả trăm quốc gia, với số lượng hàng chục triệu chiếc. Đặc biệt, Táo khuyết dưới sự vận hành của Tim Cook lại đặc biệt nhạy cảm với lượng tồn kho. Do vậy, Apple gần như chấp nhận để khách hàng đợi mỗi đợt phát hành iPhone mới.
Khách hàng khó đoán
Từ thời iPhone X, WSJ từng đặt câu hỏi tại sao Apple đã có nhiều năm bán iPhone, cứ ra máy mới là thiếu hàng? Sau 10 năm, vẫn đề tương tự vẫn ở đó, kể cả khi Tim Cook đã rời vị trí CEO.
Theo nghiên cứu từ WSJ, khan hiếm có thể tạo hiệu ứng truyền thông. Tuy nhiên, hãng cũng phải quản trị rủi ro chặt chẽ. Đồng thời, việc sản xuất hàng chục triệu thiết bị điện tử phức tạp là một bài toán khó.
Trong báo cáo Form 10-K năm tài chính 2025 gửi Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), Apple cho biết hãng phải đặt linh kiện và xây dựng tồn kho trước khi sản phẩm được công bố và bắt đầu giao hàng. Các cam kết sản xuất thường dựa trên nhu cầu dự báo cho khoảng 150 ngày. Táo khuyết thừa nhận việc tính sai có thể khiến công ty đặt, sản xuất thừa hay thiếu linh kiện.
Apple phải dự báo sự nhu cầu từng chiếc máy, nhiều tháng trước ngày phát hành. Ảnh: Apple.
Khi khách hàng bấm đặt iPhone 18 Pro Max vào ngày 12/9, phần lớn quyết định sản xuất chiếc máy đã được Apple đưa ra từ vài tháng trước. Hãng phải dự báo tỷ lệ khách chọn Pro hay Pro Max, phiên bản 256 GB hoặc 512 GB, màu đen, xanh hay đỏ. Đồng thời, họ cũng tính toán, phân bổ lượng hàng này cho Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam và hàng chục thị trường khác.
Thành phần trong chiếc iPhone gần như giống nhau trên toàn cầu, nhưng máy ở Mỹ, Trung Quốc hay Việt Nam không thể bán chéo. Sản phẩm ở quê nhà Apple hỗ trợ băng tần 5G mmWave. Tại quốc gia tỷ dân, thiết bị có hai SIM vật lý. Những phiên bản này đều có khác biệt với chiếc iPhone 18 Pro Max phát hành ở Việt Nam.
Việc tính toán sai vài phần trăm về lượng máy sản xuất cũng có thể tác động đến hàng trăm nghìn thiết bị.
Ngoài vấn đề thiếu hàng, ở chiều ngược lại, nhiều chiếc iPhone đồng thời ế ẩm. Như ở Việt Nam, trừ mẫu Pro Max đắt tiền nhất, các biến thể iPhone Air, iPhone “thường” vẫn bán chậm, buộc nhà bán lẻ giảm giá sâu để kích cầu.
Không sản xuất kịp
Ngoài việc dự đoán, Apple cũng phải tận dụng các số liệu đặt hàng. Nhưng khi phát hiện nhu cầu cho iPhone 18 Pro Max, màu xanh vượt chuẩn bị, họ cũng khó lòng kịp sản xuất thêm để bù đắp trong ngắn hạn.
Trong báo cáo 10-K, Apple cho biết nhiều linh kiện quan trọng vẫn phụ thuộc vào một hoặc số ít nhà cung cấp. Với công nghệ mới, công suất ban đầu thường bị khống chế bởi tỉ lệ sản phẩm đạt chuẩn, trên tổng lượng chế tạo. Một khi con số này đảm bảo, dây chuyền mới được mở rộng quy mô
Ví dụ, Nikkei Asia đã phỏng vấn hơn 20 người trong chuỗi cung ứng và ghi nhận sản lượng iPhone 13 trong tháng 9-10/2021 thấp hơn kế hoạch khoảng 20%. Lúc đó, Apple đã chuyển linh kiện từ iPad và các mẫu iPhone cũ sang ưu tiên máy mới, nhưng không đủ bù đắp.
Thế hệ iPhone 13 gặp khủng hoảng nguồn cung trong đợt dịch Covid-19. Ảnh: Tuấn Anh.
Cùng thời điểm, tờ Caijing của Trung Quốc cho biết điểm nghẽn thậm chí không nằm ở linh kiện chủ chốt. Apple chỉ thiếu chip quản lý nguồn, bộ phận sạc không dây và module camera.
Mặt khác, Táo khuyết luôn tìm cách tận dụng mọi số liệu họ có để cân đối, tính toán sản xuất. Trả lời Tri Thức - Znews, đại diện một nhà bán lẻ lớn tại Việt Nam cho biết Táo khuyết giám sát rất kỹ chỉ số velocity (lượng kích hoạt trên tổng hàng cung ứng) tại mỗi đợt phát hành.
Đây là chỉ dấu quan trọng để công ty biết đâu là phiên bản được săn đón, thị trường nào đang có nhu cầu cao, nhằm sản xuất phục vụ.
Những năm gần đây, đại lý bán lẻ iPhone tại Việt Nam luôn yêu cầu khách kích hoạt máy tại chỗ. Điều này để đảm bảo hạn chế đầu cơ, làm sai lệch chỉ số velocity, dẫn đến việc Táo khuyết nhận định sai về nhu cầu thị trường, cung ứng không đủ hàng cho thị trường trong nước.
"Kỳ thị" tồn kho
Về lý thuyết, Apple có thể tránh thiếu hàng bằng cách làm dư vài triệu chiếc trước ngày mở bán. Lượng máy sẵn có thể đáp ứng nhu cầu mà không để người dùng chờ đợi, tạo cơ hội cho đối thủ.
Tuy nhiên, điều này đi ngược triết lý vận hành được Tim Cook xây dựng nhiều năm.
Là người xây dựng chuỗi cung ứng Apple, Tim Cook nổi tiếng với việc không chấp nhận lượng tồn kho quá lớn. Ảnh: Bloomberg.
Cựu CEO Apple nổi tiếng với quan điểm giữ tồn kho ở mức thấp vì thiết bị điện tử mất giá rất nhanh. Một chiếc iPhone nằm trong kho càng lâu càng dễ trở thành hàng khó bán khi thế hệ tiếp theo tiến gần.
Apple cũng ghi rõ rủi ro này trong báo cáo gửi SEC. Một khi nhu cầu thực tế thấp hơn dự báo, công ty có thể phải tự báo cáo giảm giá trị hàng tồn kho, linh kiện và các tài sản sản xuất liên quan.
Khi sản xuất dư vài triệu chiếc Pro Max 512 GB nhưng khách hàng thực tế chủ yếu mua 256 GB, Apple ôm lượng thiết bị trị giá hàng tỷ USD mà không thể chuyển thành phiên bản khác. Ngược lại, nếu thiếu bản 256 GB, hậu quả chủ yếu là khách hàng phải chờ thêm vài tuần. Sau khi đợt đặt trước và dữ liệu bán hàng xuất hiện, Táo khuyết có thể điều chỉnh cho những tháng tiếp theo.
Điều này vẫn tiềm ẩn rủi ro ảnh hưởng đến trải nghiệm khách hàng. Đồng thời, người dùng thiếu kiên trì có thể chuyển sang chọn máy đối thủ. Tuy nhiên, với dòng máy có lượng khách trung thành lớn như iPhone, phương án thứ hai ít rủi ro hơn.
Nửa thế kỷ thành - bại của Apple
Ngày nay, các đế chế công nghệ trỗi dậy và sụp đổ nhanh đến mức khó có thể tưởng tượng những cái tên nào có thể tồn tại đến nửa thế kỷ. Chỉ một số ít làm được điều này, trong đó có Apple.
Cuốn “Apple” của David Pogue đã làm sáng tỏ những đổi mới trong suốt chặng đường 50 năm phát triển của ông lớn công nghệ này.
